شرکت های گردشگری باید مسیرها و مقاصد جدیدی را در ایران معرفی کنند

"عبدالله عباس زاده"

 

به اعتقاد مسوول اجرایی غرفه ایران در نمایشگاه بین المللی گردشگری فیتور اسپانیا، نداشتن شعار گردشگری و نیز عدم استفاده از دانش و تکنولوژی در این صنعت، ضعف اساسی حضور ایران در نمایشگاه های بین المللی گردشگری است.

عبدالله عباس زاده داشتن یک برنامه کلان پنج ساله برای حضور ایران در نمایشگاه های بین المللی با پیش بینی اهداف مشخص را از راهکارهای بهبود غرفه ایران در دوره های آینده نمایشگاه برشمرد و تاکید کرد: «حضور مقامی که بتواند خبرنگاران را در قالب تورهای معرفی ایران جذب کند، بسیار موثر خواهد بود.»

او راهکار دیگر را بهبود استفاده علمی از نمایشگاه ها دانست و تصریح کرد: «متاسفانه از تکنولوژی این نمایشگاه ها استفاده علمی نمی شود. این در حالی است که ما باید در شبکه های مجازی نمایشگاه ها مانند وب سایت و همچنین در نشست های تخصصی شرکت کنیم.» این کارشناس همچنین اظهار کرد: «شرکت های گردشگری باید مسیرها و مقاصد جدیدی را در ایران معرفی کنند.»

2 ضعف اساسی ایران در نمایشگاه های گردشگری

سفر و گردشگری...

قدرت طبیعت را نمی توان نادیده انگاشت و بارزترین مصداق این ادعا نیز، ساحل رنگی و بسیار زیبای خلیج اوسوری در کشور روسیه است که امواج اقیانوس آرام، زمین مخصوص نگهداری از زباله های شیشه های شکسته و بطری های رنگی نوشیدنی ها را به ساحلی رنگی و چشم نواز تبدیل کرده اند و یک منطقه گردشگری جدید ساخته اند.

خلیج اوسوری در گذشته به عنوان زباله دان بطری های شیشه ای و دورریزهای ظروف چینی و پورسلین به شمار می رفت و به همین خاطر محل پرخطری برای انسان ها بود. اما امواج اقیانوس آرام تمامی این زباله ها را سائیده و به واسطه جریان دائمی آب بر رویشان در طی چندین سال، آن ها را به شبه سنگ های رنگی و منحصر به فرد تبدیل کرده اند.

این مکان اکنون  به یک جاذبه گردشگری تبدیل شده و مردم برای بازدید از این منظره غیرمعمول به این منطقه از روسیه سفر می کنند.

در حال حاضر، شیشه های رنگی و براق، آب های تمیز و چشم انداز باشکوه و پرزرق و برق این منطقه برای مردم از هر سنی جالب توجه است و آن ها را به سمت خلیج اوسوری جذب می کند.

 منبع: روزیاتو

 

سفر و گردشگری...

شهر زاهدان، برخوردار از جغرافیایی مناسب، آب وهوایی گرم و خشک بوده و پیرامون آن را کوه های متعددی احاطه کرده است. این شهر نیز همانند بسیاری از شهرهای ایران جاذبه های گردشگری تاریخی و طبیعی متعددی دارد که می تواند گزینه ی مناسبی برای سفر و بازدید گردشگران باشد.

۱. خانه ایوبی

خانه ی ایوبی، از جاذبه های گردشگری تاریخی در زاهدان است که در اوایل قرن ۱۴ هجری و در سال ۱۳۱۱ به همت استاد محمدعلی محمودی ساخته شد. این عمارت امروزه به کارگاه هنرهای سنتی زاهدان تغییر کاربری داده و گردشگران پس از حضور در این شهر، از این مکان بازدید می کنند.

۲. کاروانسرای نصرت آباد

در حد فاصل جاده ی شهرستان زاهدان به شهرستان بم، بقایای کاروانسرایی قدیمی مشاهده می شود که به کاروانسرای نصرت آباد شهرت یافته است. به نظر می رسد که معماری صورت گرفته در این مکان متعلق به دوران صوفیه است.

۳. مسجد زرنج زاهدان

مسجد زرنج، مسجدی است بازمانده از قرن اول هجری قمری که ظاهرا توسط عبدالرحمن بن سمره از حاکمان وقت عرب، رو به روی زندان زرنج احداث شده است. این مسجد دارای دو مناره، یکی کهن و دیگری پوشیده از مس است که توسط یعقوب لیث ساخته شده و امروزه یکی دیگر از جاذبه های گردشگری زاهدان محسوب می شود.

۴. مسجد شاه علی  (مسجد آل علی)

در اواسط قرن نهم هجری قمری، ملک شمس الدین علی از امرای وقت، دستور احداث مسجدی در زاهدان امروزی را صادر کرد که اکنون به نام مسجد شاه علی یا مسجد آل علی شهرت یافته است. جالب است بدانید دو لوح حکاکی شده وجود دارد که قدمت آن نیز به قرن نهم هجری بازمی گردد که روی یکی از این لوح ها نام بانی سازنده ی مسجد، شاه علی حک شده و لوح دیگر نیز یادبودی برای فوت امیرغیاث الدین محمد کیانی، از خاندان ملوک سیستان است.

۵. روستا و غار لادیز

در ۱۰۰ کیلومتری شهرستان زاهدان، روستایی زیبا با چشم اندازی شگفت انگیز وجود دارد که از آن به نام روستای لادیز یاد می شود. از ویژگی های جالب این روستا وجود غاری طبیعی به همین نام است که در دل کوه قرار گرفته است. در این غار می توان در کل ایام سال، قطرات آب را بر سقف و نیز جریان دائمی آب را بر کف آن مشاهده کرد که منظره ای طبیعی و تحسین برانگیز را بوجود آورده است.

۶. تالاب هامون زاهدان

در مرز استان سیستان و بلوچستان و کشور افغانستان، تالابی فصلی وجود دارد که به تالاب هامون پوزک شهرت یافته است. این پدیده ی طبیعی از مساحتی حدود ۱۶۰۰ کیلومتر مربع برخوردار بوده که تنها ۳۵۰ کیلومتر آن در خاک ایران است. تالاب بزرگ هامون در دوران تر سالی با اتصال سه تالاب هامون پوزک، هامون صابری و هامون کوه خواجه، بوجود می آید. این پدیده ی طبیعی یکی دیگر از جاذبه های گردشگری زاهدان است.

۷. روستای تمین زاهدان

روستای تمین یکی از روستاهای زیبا، برخوردار از بافتی تاریخی، طبیعتی بکر و منحصربه فرد و آب وهوایی مطبوع و دلپسند است که به یکی دیگر از جاذبه های گردشگری شهر زاهدان تبدیل شده است. این منطقه از کشور، به دلیل معماری صخره ای در بین گردشگران شهرت یافته که در کمتر روستایی از ایران می توان شاهد نمونه هایی از آن بود.

۸. موزه ی منطقه ای جنوب شرق ایران

یکی از بزرگ ترین موزه های کشور در جنوب شرق ایران و در شهر زاهدان است که به موزه ی منطقه ای جنوب شرق ایران شهرت یافته است. این موزه تاریخی، فرهنگی و هنری است که می توان آثار باستانی استان سیستان و بلوچستان، خوراک های سنتی این منطقه از کشور انواع جانواران استان و لباس های محلی آن را مشاهده کرد. بازدید از این مکان برای گردشگران جالب و هیجان انگیز خواهد بود.

۹. موزه پست و ارتباطات زاهدان

در اوایل قرن ۱۴ هجری و در سال ۱۳۱۱، در شهر زاهدان عمارتی با استفاده از مصالحی همچون خشت خام و آجر ساخته شده است که طراحان و سازندگان آن، سبک معماری بومی کویری را مورد استفاده قرار داده اند. جالب است بدانید که این بنا در بدو فعالیت خود، به عنوان اداره پست و تلگراف سیستان و بلوچستان استفاده می شد. امروزه این ساختمان مورد بازسازی و مرمت قرار گرفته و اکنون به عنوان موزه پست و ارتباطات شناخته می شود.

۱۰. چشمه آب معدنی

زیبایی های طبیعت و جاذبه های منحصربه فرد آن ها، یکی از مهم ترین دلایل بازدید و سفر به مناطقی است که از این نعمت برخوردار است. در برخی از روستاهای کشور از جمله روستای تمین شهرستان زاهدان، چشمه ی آب معدنی وجود دارد که تنها تامین کننده ی آب اهالی روستا است. همچنین حضور املاح معدنی، درجه ی حرارت و منبع آن که از دل صخره ای بزرگ و زیبا بیرون می تراود، از ویژگی های این پدیده ی طبیعی است. دمای چشمه در روزهای سرد سال گرم و در روزهای گرم سال خنک است و محلی دوست داشتنی برای گردشگران محسوب می شود.

۱۱. آرامگاه هفتاد ملا

در ۲۰ کیلومتری روستای تمین از روستاهای شهرستان زاهدان، آرامگاهی با مساحت تقریبی ۵۰ متر مربع قرار دارد که به آرامستان هفتاد ملا شهرت یافته است. این قبرستان، در مجموعه ای از گورهای پنج طبقه و به صورت پلکانی ساخته شده و در تو رفتگی واقع بر دامنه ی ارتفاعاتی که بر روستا اشراف دارد، مشاهده می شود. باستان شناسان معتقدند که قدمت این آرامگاه به دوران اسلامی میانه بازمی گردد.

۱۲. قلعه لادیز

در ۱۷ کیلومتری جنوب غرب میرجاوه و در حد فاصل این منطقه از کشور به روستای تمین، قلعه ای جالب و قدیمی وجود دارد که از آن به نام قلعه لادیز یاد می شود. در این اثر از سنگ های عظیم برای پی بندی بنا استفاده شده و روی آن ها نیز دیوارهایی با مصالح خشت، احداث شده است. این بخش از زاهدان، یکی دیگر از جاذبه های گردشگری است که می تواند مورد توجه گردشگران قرار گیرد.

 

سفر و گردشگری...

صدور روادید و رفت و آمد اتباع خارجی در حوزه ی مسؤولیتی وزارت امور خارجه کشورمان است.

"مرتضی رحمانی موحد"

 

معاون گردشگری کشور درباره مواضع رسمی در برابر سفر گردشگران آمریکایی به ایران با توجه به شرایط اخیر، اظهار کرد: این موضوع در حوزه وزارت خارجه است که براساس بیانیه های صادر شده، مواضع آن کاملا روشن است.

مرتضی رحمانی موحد در حاشیه ی نشست خبری که شنبه ۱۶ بهمن ماه با حضور جمعی از رسانه ها در محل این معاونت برگزار شد، درباره وضعیت سفر گردشگران آمریکایی به ایران با توجه به ابراز نگرانی آن ها تحت تأثیر سیاست های اخیر دولت آمریکا و اعلام وزارت خارجه ایران برای مقابله به مثل، گفت: صدور روادید و رفت و آمد اتباع خارجی در حوزه ی مسؤولیتی وزارت امور خارجه کشورمان است که تاکنون درباره ی سیاست های آمریکا دو بیانیه صادر کرده که مواضع آن نیز کاملا روشن بوده است، همان طور که نسبت به سفر تیم ملی کشتی آمریکا برای حضور در جام جهانی در کرمانشاه اعمال شد.

سازمان میراث فرهنگی و گردشگری همکاری خوبی با وزارت خارجه دارد و همواره با در نظر گرفتن ملاحظات و امنیت کشور درباره ی روند ورود گردشگران با یکدیگر گفت وگو داشته اند، بویژه آن که بخش عمده ای از رفت وآمدهای کشور را گردشگران تشکیل می دهند. بنابراین سازمان میراث فرهنگی و گردشگری همواره برای مشارکت در مکانیزم های تعریف شده، اعلام آمادگی کرده است.

بنابر مصوبه سال ۱۳۹۲ دولت کمیته ای برای روادید گردشگران به ریاست سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری تشکیل شد که باید از این ساختارهای قانونی برای گرفتن بهترین تصمیم ها استفاده کرد.

ما نگرانی ها و دغدغه های موجود درباره سفر گردشگران آمریکایی را با وزارت خارجه در میان گذاشته ایم و برخی از موارد را در مدار خود فارغ از بحث های رسانه ای پیگیری کرده ایم.

موضع ایران، برابر گردشگران آمریکایی روشن است

سفر و گردشگری...

قبلاً در سلسله گفتارهای معرفی بازارهای قدیمی ایران به این موضوع اشاره کردیم که در فرهنگ ایرانیان، تا پیش از دوره معاصر که خانه ها از سیستم سرمایش و گرمایش مجهز برخوردار شدند، حمام عمومی رواج داشت.

البته حمام، تنها محلی برای استحمام نبود، بلکه محفلی مهم برای ارتباط و تعاملات مردم با یکدیگر و رایزنی درباره مسائل گوناگون بود که شاید قرار گیری حمام های سنتی در کنار بازارها و مساجد بزرگ شهر نیز در ایجاد چنین بستر تعاملی نقش بسزایی داشت. حمام های ایران، به خصوص در تاریخ سیاسی معاصر ایران، جایگاه مهمی در تعاملات اجتماعی و فرهنگی و سیاسی کشور ایفا کرده اند.

حمام فین کاشان، جایی بود که قتل گاه امیرکبیر، صدر اعظم فهیم ناصرالدین شاه قاجار نام گرفت و حمام تاریخی نواب تهران، به واسطه لوکیشن فیلم ماندگار قیصر کیمیایی، یکی از مقصدهای گردشگری جنوب پایتخت شد. در کرمان، تبریز، قزوین، اصفهان و بسیاری از نقاط این مرز و بوم، حمام ها، یکی از رکن های توسعه شهری و بستری برای گسترش روابط اجتماعی مردم با یکدیگر بوده اند و به همین خاطر، بررسی حمام های ایرانی از جنبه جامعه شناسی و معماری و تاریخ، اهمیت بسیار دارد.

گزارش امروز گردشگری روزیاتو، شما را به دیدن شماری از حمام های معروف ایران می برد که البته در آینده، به صورت گفتارهای مستقلی به معرفی حمام های تاریخی استان های کشور خواهیم پرداخت.

با حمام گردی امروز ما همراه باشید.

داستان حمام: داستان اشک ها و لبخندها

داستان حمام های سنتی قرن پیش، داستان اشک ها و لبخندها است. روایتی از تلخی و شیرینی زندگی مردمان در اعصار گوناگون که محفل گرمی چون حمام را به مکانی برای تبادل اطلاعات و ارتباطات با یکدیگر در موضوعات مختلف سیاسی، فرهنگی، هنری و اجتماعی تبدیل می کردند و چیزها یاد می گرفتند و یاد می دادند.

حتماً شما هم از مادر بزرگ ها و پدر بزرگ ها شنیده اید که روایت های حمامی، چه زیبا و چه داستان های جالبی را به دنبال داشته است. بخشی از خاطرات نسل نیم قرن پیش، مربوط به زمان هایی است که در حمام های عمومی، با افراد کوچه و بازار و محل، مشغول به صحبت و تبادل اطلاعات می شدند.

جایی که مردم، دختران را برای پسران خویش خواستگاری می کردند و زنان، حمام عروسی و زایمان را برای زوج های جوان برپا کرده و مراسم بزم و شادی به راه می انداختند و خستگی روزانه را با مشت و مال دلاک باشی های تنومند، از جان بیرون می کردند.

حمام، فقط محفلی برای استحمام و البته تعاملات فرهنگی و اجتماعی نبود. حتی دلاک باشی های حرفه ای، مردان را حجامت می کردند و بعضاً، دلاک های زن، با زالوهای خون خوار، زالو درمانی را برای کسانی که با مشکلات عضلانی به ویژه مفصل درد دست و پنجه نرم می کردند، انجام می دادند. تشت های پر خون که دردی از مردم آن روزگار دوا می کرد،  بخشی از خاطرات پدر بزرگ ها و مادر بزرگ ها از حمام های عمومی آن دوران است.

حمام های سنتی، به ویژه آنها که توسط معمارهای خلاق و خوش سلیقه و زبده طراحی و ساخته می شد، کاشی کاری و نقاشی و آهک بری ها استادانه داشت که در واقع نمایشگاهی از هنرهای گوناگون را در معرض دید مشتریان حمام قرار می داد. حمام های ایران، همه سقف بلند و نورگیرهای کوچک دارند و این موضوع را در معماری حمام های سنتی ایران در سراسر کشور می شود مشاهده کرد.

تقریباً از اواخر دوره قاجاریه بود که حمام خانگی، به خانه اعیان راه یافت و از دوره پهلوی اول، تقریباً مردم عادی نیز صاحب حمام شدند. در روزهای پایان عصر قجر، گفته شده که تهران دارای ۱۸۲ حمام بود که از این تعداد، اکنون ۲۰ مورد باقی مانده است.

بخش های اصلی حمام های سنتی

قبل از حمام گردی امروز، بد نیست درباره ساختار اصلی حمام های قدیم بدانیم. چهار قسمت اصلی در حمام ها وجود داشت. وقتی از درب حمام های سنتی  کسی وارد می شد، از دالانی نسبتاً دراز و پیچ در پیچ گذر می کرد تا به بینه برسد.

بینه، جای لختی نشستن بود تا کم کم به هوای گرم و مرطوب عادت کنند و به قول قدما نچایند! آرام که می گرفتند، لباس ها را درمی آوردند و راهی گرمخانه می شدند.

میان بینه و گرمخانه، فضای دیگری بود به نام «میان در». در آن جا، یکی دو سکو برای انداختن لنگ قرار داشت و خلوتی برای ستردن موهای زاید. راهروی بلندی هم از میان در منشعب و به آبریزگاه (دستشویی) ختم می شد.

فضای بعدی، گرمخانه بود؛ جای سر و تن شستن. خزانه یا خزینه که به عبارتی آب انبار حمام بود، در گرمخانه قرار داشت. حمام ها دو خزانه آب گرم و آب سرد داشتند و در حمام های بزرگ تر، یک خزانه آب ولرم هم به این دو افزوده می شد. گاه نیز حمام دارای چال حوض (استخر) بود تا وسیله شنا و آب تنی مردم برقرار باشد

به کانون آتش حمام «تون» می گفتند. در اینجا آب را در دیگ بزرگی به نام دیگ هفت جوش که ترکیبی از روی، مس، قلع و سرب و چند چیز دیگر بود، می ریختند و زیرش آتش می افروختند. این دیگ در برابر حرارت زیاد، مقاوم بود. همچنین گرما را در خود نگاه می داشت و دیر به سردی می گرایید.

آتش زیر سنگ هفت جوش، دود و دم زیادی را به وجود می آورد که از آن برای گرم کردن هوای حمام بهره می بردند. دود و آتش را به تونل هایی که زیر کف حمام ساخته بودند و «گربه رو» می خواندند، هدایت می کردند و بدین وسیله سنگ کف حمام و در نتیجه هوای حمام گرم می شد. در ساختمان های امروزی، این کار را شوفاژ انجام می دهد.

با این مقدمه ، شش حمام تاریخی ایران را بررسی میکنیم.

حمام نواب تهران: تاریخی به روایت قیصر

نخستین حمامی که معرفی می کنیم، حمام نواب تهران در جنوب پایتخت است که به واسطه آن که در سال ۱۳۴۸، لوکیشن فیلم ماندگار قیصر، اثر مسعود کیمیایی بود، شهرت فراوانی پیدا کرد. در این فیلم، قیصر که نقش آن را بهروز وثوقی بازی می کرد، کریم آبمنگل را به قتل می رساند.

بعضاً این حمام به حمام قیصر نیز شناخته می شود. حمام های تهران همان طور که در بالا گفتیم، بسیار به دلیل کم توجهی، تخریب شد. اما در این میان، بخت یار حمام نواب بود.

نه تنها از ویرانی نجات یافت، بلکه به طور اساسی با بودجه ۱۲ میلیارد ریالی شهرداری تهران مورد مرمت قرار گرفت. حمام نواب در محله عودلاجان نزدیک به بازارچه امام زاده یحیی است.

آن زمان نام حمام نواب بر سر زبان ها افتاد و هرچقدر که گذشت و فیلم قیصر نوستالژیک تر شد، عده بیشتری به دیدار این حمام راغب شدند. نقشه ای از تهران مربوط به سال ۱۲۷۵ قمری در دست است که در آن حمام قیصر جانمایی شده و این یعنی این که حمام نام برده حداقل ۱۶۰ سال قدمت دارد.

این حمام تا چند سال پیش هم دایر بود تا این که به دلیل کمبود مشتری تعطیل شد. سپس شهرداری آن را از مالکانش خرید و مرمت کرد. البته در حین این مرمت بخشی از متعلقات حمام مثل کمدهای سربینه و دوش های قدیمی از میان رفت و حال و هوای دهه ۴۰ و ۵۰ حمام مخدوش شد.

حمام نواب اکنون تبدیل به نمایشگاه صنایع دستی شده است؛ در حالی که نه فضای حمام سنخیتی با صنایع دستی دارد و نه کسی برای خرید صنایع دستی به چنین جایی در قلب کوچه پس کوچه های مرکز تهران می رود.

به هرحال دیدن این حمام طالبان زیادی دارد که شما نیز می توانید یکی از آنها باشید.

نشانی: تهران، خیابان ۱۵ خرداد، کوچه امام زاده یحیی، بعد از بازارچه ساعت بازدید: از حدود ساعت ۹

حمام علیقلی آقا: شاهکار عصر صفوی

دومین حمام تاریخی که معرفی می کنیم، حمامی به نام علیقلی آقا است که یکی از مقصدهای گردشگری در نصف جهان (اصفهان) به شمار می رود. نامی برگرفته از خواجگان درباره شاه سلیمان، زعیم عصر صفوی که مجموعه شهری بزرگ شامل مسجد و بازار و حمام بنا کرد.

وی این حمام را در سال ۱۱۲۵ هجری قمری ساخت و حدود ۳ قرن مورد استفاده قرار می گرفت. سوخت گازوییلی آن سبب شد تا یک صد سال پیش، تعطیل شود و با اهتمام شهرداری اصفهان، مورد مرمت اساسی قرار گرفت و تبدیل به موزه مردم شناسی گردید. این حمام ۱۲۰۰ متر مساحت دارد و یکی از دیدنی ترین حمام های سنتی کشور است.

این حمام زیبا، دارای دو بخش مردانه و زنانه است و مثل دیگر آثار دوره صفویه از نقوش جذاب زیادی برخوردار است و در جای جای آن کاشی کاری ها، آهک بری ها و نقاشی های دیواری چشم نوازی دیده می شود.

حمام علیقلی آقا کامل ترین شکل یک حمام تاریخی را به نمایش می گذارد و فضاهای مختلف آن به خوبی حفظ شده است. بینه، گرمخانه و چال حوض این حمام، زیباترین بخش های آن هستند.

البته باید توجه داشت که علیقلی آقا، برادری داشت به نام خسرو آقا که او نیز در نزدیکی میدان نقش جهان، حمام زیبا و بسیار نفیسی را بنا نهاد، اما این حمام را که در فهرست آثار ملی ثبت شده بود، در سال ۱۳۷۳ شبانه تخریب کردند تا به جای آن خیابان بکشند!

اگر نوروز ۹۶ به دیار نصف جهان رفتید، پس از دیدار با مقصدهای مهم گردشگری اصفهان، گشتی هم به حمام ۳۰۰ ساله علیقلی آقا بزنید و بخشی از تاریخ معاصر را در آنجا مشاهده کنید.

نشانی: اصفهان، میدان شهدا، خیابان جامی، گذر علیقلی آقا

حمام گنجعلی خان : مظهر تبعیض طبقاتی در ایران

از تهران و اصفهان به سمت کرمان، دیار کریمان می رویم. جایی که با جیرفت شگفت انگیزش، کالیفرنیا ایران و یکی از مهدهای تمدن ایران زمین به شمار می رود. در آن دیار، حمامی تاریخی وجود دارد به نام گنجعلی خان که بیش از ۴ قرن قدمت دارد.

حمام گنجعلی خان را شاید بتوان معروف ترین حمام ایران و نگین حمام های کشور دانست؛ زیرا نخستین حمام تاریخی بود که به موزه مردم شناسی تبدیل شد. این حمام در مجموعه گنجعلی خان کرمان قرار دارد که خود یک مجموعه بزرگ شهری شامل میدان، مسجد، بازار، کاروانسرا، آب انبار، حمام و ضرابخانه است.

این مجموعه در دوره سلطنت شاه عباس صفوی توسط گنجعلی خان، حاکم آبادگر و خوشنام کرمان ساخته شد.حمام گنجعلی خان در بخش جنوبی میدان قرار گرفته و سر در آن با نقاشی هایی از خسرو و شیرین یا صحنه شکار شاهان تزیین شده است.

اینها را هنرمندان عصر قاجار روی تزیینات به مراتب نفیس تری از دوران صفوی کشیده اند. بر سر در حمام این عبارت را نوشته اند که «کسی نداده نشان در جهان چنین حمام» که به حروف ابجد می شود: ۱۰۲۰، یعنی سال اتمام ساخت این حمام به تاریخ هجری قمری. داخل حمام آنچه بیش از همه به چشم می آید، تفکیک کامل مشتریان حمام از نظر طبقاتی است که آنان را در گروه هایی چون روحانیان، پیشه وران، ملاکان و غیره جای می داد.

اما آن جا که مشتریان لباس ها را از تن به در می آوردند و وارد گرمخانه یا خزینه می شدند، این تفکیک طبقاتی کمرنگ تر می شد. حمام گنجعلی خان سال هاست که به موزه مردم شناسی بدل شده و مجسمه های مومی آن که مردم را در حال استحمام و مشت و مال یا پوشیدن لباس نشان می دهد، شهرت زیادی دارد.

فضای حمام بسیار بزرگ است و نشان می دهد که در گذشته جمعیت زیادی از آن استفاده می کرده اند.

نشانی: کرمان، میدان گنجعلی خان ساعت بازدید: همه روزه به جز دوشنبه ها از ساعت ۹ تا ۱۳ و ۱۵ تا ۱۹

حمام وکیل شیراز

حمام دیدنی بعدی، حمام وکیل شیراز است. حمامی در دیار شعر و ادب. کریم خان زند، وکیل الرعایا، فرزند لرستان.در زمان خود شیراز را در جایگاه بهترین و آبادترین شهرهای ایران نشاند، مجموعه بزرگی را در این شهر بنا نهاد که به نام خود او مجموعه وکیل خوانده می شود و شامل مسجد، بازار و حمام است.

حمام وکیل که بین حمام های تاریخی شیراز از همه معروف تر است، نمونه کاملی است از پیشرفت معماری حمام در دوره زندیه. همانطور که در بخش معرفی عناصر ۴ گانه در حمام گفتیم، این حمام نیز دارای فضاهایی مثل ورودی، رختکن (بینه)، گرمخانه، خزینه و بخش شاه نشین است که گفته می شود فقط شخص شاه یا شاید دیگر بزرگان از آن استفاده می کرده اند.

البته سربینه حمام به شکل هشت ضلعی است و هشت ستون سنگی، سقف گنبدی آن را نگه می دارند. این سقف به خاطر تصاویری که به شیوه آهک بری روی آن نقش بسته، بسیار معروف است و بازدیدکنندگان را مجبور می کند که کمی سر به هوا حرکت کنند.

معراج پیامبر(ص)، شمایل حضرت علی(ع) و ذوالفقارش، به چاه انداختن حضرت یوسف(ع)، دیدار شیرین و فرهاد و دیدار بیژن ومنیژه برخی از صحنه هایی است که بر سقف رختکن نقش بسته است.

حمام وکیل در سالیان اخیر به رستوران تبدیل شد،اما چون این کاربری در شأن چنین حمامی نبود و در عین حال نیز آسیب هایی به ساختمان حمام وارد شد، تصمیم گرفته شد که یک موزه مردم شناسی در آن برپا شود. در این موزه می توانید با فرهنگ و آداب و رسوم مردم منطقه فارس به ویژه شیرازی ها آشنا شوید.

نشانی: بلوار کریم خان زند، خیابان آیت الله طالقانی ساعت بازدید: ۸ تا ۲۰

حمامی با ۴ قرن قدمت در مشهد

حمام دیگری که با آن آشنا می شویم، حمام شاه مشهد است که بیش از چهارصد سال قدمت دارد. مشهد، مقصد گردشگری مذهبی نخست ایران، همواره با گردشگران  و موجی از زائران از سراسر جهان مواجه بوده و به همین خاطر، تراکم حمام ها در این استان بسیار بود.

از ۴۰ سال پیش (سال ۱۳۵۴ هجری شمسی) که طرح توسعه اطراف حرم در دستور کار قرار گرفت، بسیاری از حمام های تاریخی اطراف حرم مطهر تخریب شد اما در این میان، حمام شاه مشهد، جان سالم به در برد.

حمام مهدی قلی بیک، معروف به حمام شاه، توسط مهدی قلی بیک، میرآخور شاه عباس اول ساخته شده است. گفته می شود که حمام شاه تا سال ۱۳۵۶ دایر بوده و در همین سال نیز در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است.

بنابراین شاید بتوان گفت مردم به مدت حداقل ۳۵۰ سال در این حمام سر و تن می شسته اند. همچنین لایه های مختلف و متعددی از تزیینات دوره های صفویه تا قاجاریه بر دیواره های حمام دیده شده است.

حمامی که مهدی قلی بیک، میرآخور شاه عباس اول صفویان در ۳۶۵ سال قبل در سناباد ساخت و آن را وقف آن حضرت کرد، این روزها گنجینه ای است که چشم هر بیننده ای را خیره می سازد؛ کاشی کاری ها و گچ بری های این گرمابه استادانه و ماهرانه به کار رفته و از درگاه چوبین حمام مهدی قلی بیک که وارد ساختمان می شوی، راهروهای تنگ، سپس سربینه، محل استحمام و حتی نقاشی هایی که روی طاق ها و سقف گنبدی مربوط به دوران صفویان به کار رفته ساختار یک حمام قدیمی به سبک ایرانی را در جلوی چشمانت نمایان می سازد.

حمام شاه که سابقاً در بازار بزرگ مشهد و جنب مسجد شاه یا مسجد هفتاد و دو تن قرار داشت، سالیان سال متروک و بدون استفاده بود تا این که به علت گسترش آستان امام رضا (ع) که در جریان آن بخش بزرگی از بازار تاریخی مشهد نیز تخریب شد، در محدوده حرم قرار گرفت و در سال ۱۳۸۵ پس از مرمت توسط آستان قدس رضوی به موزه مردم شناسی تبدیل شد.

این گرمابه تا سال ۱۳۶۷ هجری شمسی دایر بود اما رفته رفته با تغییر سبک زندگی در سال ۱۳۶۹ متروک و پس از ثبت در فهرست بناهای تاریخی کشور مورد بازسازی قرار گرفت.

در این موزه به طور عمده اسباب و لوازم زندگی روزمره مردم در دوره های گذشته را در معرض نمایش قرار داده اند.

• نشانی: مشهد، آستان قدس رضوی، ضلع غربی صحن جامع رضوی
• ساعت بازدید: همه روزه به جز پنجشنبه ها از ۸ تا ۱۲:۳۰ و پنج شنبه ها ۸ تا ۱۱:۳۰

حمام ۶۰۰ ساله سمنانی ها

سمنان، جایی که نامی از آن کم تر شنیده ایم، اقلیمی پر افتخار در سرزمین شگفتی های ایران است. جایی که جنگل ابر چند میلیون ساله و  ریگ جن سوزانش ، بخشی کوچک از ظرفیت های گردشگری آن را بر ما هویدا می کند، صاحب یکی از قدیمی ترین حمام های ایران است.

حمام پهنه، یکی از مقصدهای گردشگری سمنان، در کنار راسته بازار قدیم شهر واقع شده است و به استناد کتیبه سر در آن، در عصر زعامت میرزا ابوالقاسم خان بابر، سلطان دوره تیموری و با مدیریت خواجه غیاث الدین محمد بن تاج الدیم بهرام سمنانی که از وزاری معروف آن زمان بود، ساخته شد.

یکی از مورخان دوره قاجار (محمد صنیع الدوله)، پیش از یک صد سال پیش از این حمام دیدن کرد و یافته های خود را در کتابی به نام مطلع الشمس، منتشر نمود که اتفاقاً اطلاعات کتیبه سر در این موزه نیز از محتویات آن کتاب اقتباس شده است. این بنا در سال ۱۳۵۵ به فهرست آثار ملی کشور اضافه شد و از اواخر جنگ تحمیلی نیز، کار بازسازی اساسی آن در دستور کار سازمان میراث فرهنگی قرار گرفت.

این بنا در سال ۱۳۷۳ تبدیل به موزه شد و ده ها هزار نفر تا کنون از آن بازدید کرده اند. بنایی به وسعت ۱ هزار متر مربع که در شمال غرب پهنه احداث شده و دارای دو ورودی زنانه و مردانه است. کاشی کاری های زیبایی که در ورودی بخش مردانه این گرمابه تاریخی وجود دارد، نگاه گردشگران تیز بین را به خود جذب می کند.

نشانی: سمنان، روبروی مسجد جامع سمنان، موزه مردم شناسی پهنه. ساعات بازدید: ۱۰ تا ۱۹.

فرصت آفرینی با حمام گردی

حمام های سنتی ایران، بخشی از تاریخ و هویت این مرز و بوم بوده و با آن، می توان به سبک زندگی مردمان آن عصر پی برد. شناخت حمام و ظرفیت های تاریخی و معماری و هنری آن، بخشی از تاریخ را بر ما هویدا می کند که می تواند مقصدهای خوبی برای گردشگران داخلی و بین المللی شود.

امیدواریم همانطور که قبلاً هم اشاره کردیم، سامانه جامع معرفی حمام های تاریخی ایران، توسط سازمان گردشگری کشورمان طراحی و راه اندازی شود تا این ظرفیت های ناب، به خوبی در اختیار عاشقان ایرانگردی قرار بگیرد.

این فقط شیراز و اصفهان و سمنان و کرمان نیست که حمام های تاریخی بسیار دارد. بلکه در چهار محال و بختیاری، سنندج و حتی دزفول ، جشنواره ای از حمام هایی با طراحی و معماری جذاب داریم که در آینده، حمام گردی های روزیاتو شما را به دیدن آن ها می برد.

گفتنی است، حمام چهار فصل، بزرگ ترین حمام تاریخی ثبت شده در کشور  و حمام تاریخی امام زاده قاسم تهران، جدید ترین حمام ثبت شده در پایتخت است که بزودی به تماشای آن خواهیم رفت.

 منبع: روزیاتو

 

سفر و گردشگری...